Praca z uczniem w kierunku rozwijania zdolności i talentów

w II Liceum Ogólnokształcącym

im. Marii Skłodowskiej-Curie

w Gorzowie Wlkp.

Praca z uczniem w kierunku rozwijania zdolności i talentów w II Liceum Ogólnokształcącym

im. Marii Skłodowskiej-Curie w Gorzowie Wlkp.

I. Podstawy i założenia w pracy z uczniem zdolnym

1. Inspirująca rola Federacji Szkół Twórczych i Aktywnych

2. Trójczynnikowa teoria rozwoju

a) indywidualne zadatki genetyczne;

b) aktywność własna jednostki;

c) wpływ środowiska wychowawczego.

3. Trzy kierunki optymalizujące szanse rozwojowe uczniów:

a) stosowanie pedagogiki różnic indywidualnych;

b) tworzenie środowiska wychowawczego sprzyjającego aktywizowaniu i usamodzielnianiu uczniów;

c) otwarcie szkoły na świat współczesny.

4. Sposoby poszukiwania talentów

a) analiza dokumentacji uczniów klas I (wychowawcy klas);

b) prezentacja charakterystyk poszczególnych uczniów zdolnych na posiedzeniu rady pedagogicznej (wychowawcy klas);

c) zestawienie osiągnięć gimnazjalnych uczniów klas I w formie tabeli i przekazanie go nauczycielom uczącym (koordynator zespołu wychowawców klas I);

d) propozycja udziału zainteresowanych uczniów w kołach olimpijskich (opiekunowie kół);

5. Rozwiązania systemowe sprzyjające pracy z uczniem zdolnym

a) moduły systemu dydaktycznego w II LO

- program kursów podstawowych,

- program kursów specjalizacji,

- program kursów do wyboru;

b) dobór poziomu nauczania języków obcych do umiejętności uczniów;

c) realizacja indywidualnego toku nauki.

6. Współpraca z uczelniami wyższymi i placówkami naukowymi

a) Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu

- Wydział chemii

- Wydział fizyki

b) Wyższa Szkoła Nauk Humanistycznych w Poznaniu

c) Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu

- Wydział Biologii i Nauk o Ziemi

d) Politechnika Wrocławska

e) Politechnika Poznańska

f) Politechnika Warszawska

g) Biblioteka Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk

f ) Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Gorzowie Wlkp.

g) Wyższa Informatyczna Szkoła Zawodowa w Gorzowie Wlkp.

II. Formy i metody pracy z uczniami zdolnymi na wybranych przykładach.

JĘZYK POLSKI ? PROGRAM SPECJALIZACJI O CHARAKTERZE AKADEMICKIM

Nauczanie języka polskiego w II Liceum Ogólnokształcącym odbywa się w oparciu o program własny stworzony przez nauczycieli tej szkoły. Uczniowie realizują kursy podstawowe od klasy I do III oraz kursy specjalizacji w klasie II i III. Te pierwsze przygotowują uczniów do egzaminu maturalnego w zależności od zamierzeń maturalnych ? albo do egzaminu na poziomie podstawowym, albo na poziomie rozszerzonym. Intencją twórców programu własnego było natomiast uczynienie z kursów specjalizacji formy rozwijania szeroko pojętych zainteresowań humanistycznych. W ten sposób staraliśmy się stworzyć jak najlepsze warunki do przygotowania się uczniów do studiów na wyższych uczelniach. Powołaliśmy w tym celu do życia pięć kursów, których treści nauczania zostały dobrane przez poszczególnych nauczycieli uczących. Powstały kursy tzw. specjalizacyjne:

? Ja a Teatr,

? Ja a Film, Kultura Masowa,

? Ja a Literatura Najnowsza,

? Ja a Prasa, Publicystyka,

? Ja a Arcydzieła Literatury Światowej.

W ten sposób uczniowie zdolni, o szczególnych zainteresowaniach związanych z kulturą, planujący studia na kierunkach humanistycznych, mają możliwość zapoznania się z treściami daleko wykraczającymi poza podstawę programową. Dla przykładu kurs historii teatru przybliża działania XX?wiecznych awangardowych twórców teatralnych takich jak np. Tadeusz Kantor, Jerzy Grotowski, Bertold Brecht czy Samuel Beckett.

Praca metodą projektu w klasie I

Literatura najnowsza omawiana na kursie specjalizacji to okazja do kontaktu młodzieży z artystycznymi dokonaniami między innymi A. Osieckiej, M. Świetlickiego, T. Konwickiego, S. Lema, P. Huelle czy M. Gretkowskiej. Historia kina daje możliwośc do pogłębionej analizy dzieł filmowych reżyserów tej miary co: W. Allen, F. Fellini, F.F. Copolla, A. Munk czy Z. Rybczyński. Uczniowie podczas zajęć na kursie Ja a Prasa, Publicystyka mają okazje do odbywania stażu w redakcji Gazety Wyborczej, piszą teksty, które niejednokrotnie trafiają do regionalnego dodatku gazety.

G.G. Marquez, J. Heller, M. Zoszczenko ? to tylko nieliczni twórcy arcydzieł literatury światowej, którym poświęcony jest w całości kurs Ja a Arcydzieła Literatury Światowej.

Praca metodą projektu w klasie II

Na wszystkich kursach specjalizacji praca odbywa się z zastosowaniem aktywizujących metod nauczania, takich jak projekt, porte folio, debata itp. Kurs 201 w bieżącym roku zakończył się spektaklem przygotowanym przez uczniów i nauczyciela zatytułowanym Woland w Polsce.

Forma egzaminu maturalnego podlega ciągłym modyfikacjom i zapewne nadal tak będzie się działo ? dążenie do doskonałości jest wpisane w ludzką kondycję, szkoła naszym zdaniem przygotowując do tego egzaminu nie może absolutyzować jego znaczenia. Matura jest drogą a nie celem, nawet studia nim nie są ? w naszym założeniu efektem edukacji polonistycznej w szkole ponadgimnazjalnej jest poszerzenie horyzontów intelektualnych młody ludzi, otwarcie ich na sztukę i rozbudzenie potrzeby aktywnego uczestniczenia w kulturze.

JĘZYKI OBCE ? SYMULACJA ONZ

Od 1992 roku II Liceum Ogólnokształcące im. Marii Skłodowskiej-Curie w Gorzowie organizuje sesje Modelu Organizacji Narodów Zjednoczonych. Jest to międzynarodowy projekt, w którym uczniowie ? delegaci ?reprezentują? różne narody świata w symulowanej wersji Zgromadzenia Ogólnego Narodów Zjednoczonych.

Procedury.

Posiedzenie Zgromadzenia trwa trzy dni i jest podobne do obrad prawdziwego ONZ. W tym czasie obowiązuje procedura parlamentarna, formalny kod głosowania, oficjalny lub narodowy strój. Zorganizowano już szesnaście udanych Modeli, w których ponad 2000 uczniów szkół średnich z Polski i innych krajów omawiało sprawy i podejmowało decyzje ważne dla społeczności międzynarodowej jako dyplomaci- amatorzy.

Uczniowie delegaci zdobywają wiedzę o swoim przydzielonym kraju i w jego imieniu proponują konkretne rozwiązania zadanych problemów w formie rezolucji. Następnie, po miesiącach przygotowań i wstępnym lobbingu, zbierają się w jednej izbie, aby ostatecznie przedyskutować i przegłosować najbardziej obiecujące rezolucje, stosując procedury parlamentarne ONZ.

Model odbywa się w języku angielskim (co roku blisko 40% delegatów przyjeżdża do nas z zagranicy). Jest to projekt wybitnie interdyscyplinarny i dlatego tak wysoko ceniony przez dobre szkoły zagraniczne, które od lat przysyłają do nas po kilka delegacji. Uczniowie goszczą zagranicznych delegatów w domach. Niemieccy koledzy na przykład mieszkają w domach uczniów realizujących w szkole program języka niemieckiego, co tworzy naturalny kontekst do komunikowania się po niemiecku i podejmowania trans-kulturowych tematów rozmów. Naszymi najwierniejszymi partnerami są Niemcy z Berlina, Francuzi z Solesmes i Włosi z Nuoro na Sardynii. Oczywiście są też polskie szkoły przysyłające do nas delegatów od wielu lat. Nauczyciele z tych szkół świetnie zdają sobie sprawę, że aby Model przebiegał sprawnie nie wystarczy tylko wysoki poziom językowy, potrzebna jest też wiedza o strukturach instytucji społecznych, świadomość geopolityczna i trans-kulturowa, logistyka, a nawet matematyka czy podstawy ekonomii, bowiem wielokrotnie dochodzi do negocjowania skomplikowanych kwestii finansowych dotyczących budżetów państw i ich procentowych udziałów w budowaniu i utrzymywaniu tworzonych struktur międzynarodowych.

Co roku również przyznajemy nagrody za najlepszy ubiór narodowy, najlepszą delegację, najlepszego delegata, najlepszego dyplomatę i najlepszego mówcę.

Z historii Modelu ONZ.

Gorzowskie Modele, które są dziedzictwem po świetnej współpracy II LO z Amerykańskim Korpusem Pokoju, obrosły w małe około modelowe tradycje. Jedną z nich jest znakomita impreza towarzysząca w postaci spektaklu teatralnego. Nasi goście z wielką admiracją obejrzeli w 2003r ?Sceny z Niewinności i Nieświadomości?w wykonaniu Teatru Kreatury. W przeszłości pochwaliliśmy się przed naszymi zagranicznymi gośćmi niesamowitym mimem, Ireneuszem Krosnym. Mogliśmy też olśnić naszą wymagającą publiczność brawurowo zagranym w języku angielskim spektaklem teatru Kana ?Moskwa- Pietuszki? czy też koncertem sławnego Adama Bałdycha.

Organizacja imprezy.

Działania przygotowawcze polegają na :

- opracowaniu tematów,

- opracowaniu harmonogramu ,

- opracowaniu strony internetowej POLMUN,

- cyklicznych spotkaniach z uczniami ? delegatami,

- stałym kontakcie ze szkołami , które wyraziły chęć udziału

- pozyskiwaniu sponsorów,

- przygotowaniu szkoły do przyjęcia 200-300 osób z kraju i zagranicy,

- opracowaniu folderów.

Terminy najważniejszych działań

Październik: rozesłanie zaproszeń do szkół, które wyraziły chęć ponownego przyjazdu do Gorzowa w latach ubiegłych.

Grudzień : przesłanie kandydatom przydziału kraju oraz szczegółowej instrukcji dotyczącej procedury parlamentarnej, procesu powstawania rezolucji, formatu pisania rezolucji oraz obowiązujących tematów.

Styczeń/ luty : delegaci przygotowują stanowiska swoich krajów, piszą rezolucje, przygotowują się do lobbyingu i przygotowują przemówienia wstępne w imieniu rządów swoich krajów.

Kwiecień : delegaci przyjeżdżają do Gorzowa, gdzie odbywają się trzydniowe obrady Modelu ONZ.

Przykładowe tematy obrad POMUN :

1. Zwalczanie biedy by zapewnić podstawowe prawa człowieka (?Overcoming poverty in order to guarantee human rights?),

2. Właściwe i odpowiedzialne zużycie światowych zasobów wody ( ?Responsible use of world water supplies ?)

3. Zwalczanie korupcji na arenie międzynarodowej (?Combating corruption at the international level ?).

Nie jesteśmy sami

Rodzice naszych uczniów przyczyniają się w dużym stopniu do sukcesu konferencji, goszcząc u siebie młodzież z zagranicy co daje im okazję by poznać codzienne obyczaje i styl życia Polaków; polscy uczniowie z kolei goszczą u rodzin niemieckich jeżdżąc na ich Modele ONZ w Berlinie, Włoszech lub Grecji. Niektórzy z nich sponsorują rzeczowo lub finansowo nasze przedsięwzięcie.

Uczniowie naszej szkoły ( co roku ok. 120 osób ) są zaangażowani w oprawę konferencji :

- pracują nad przygotowaniem szkoły, plakietkami, folderem, pozyskiwaniem sponsorów;

- w czasie konferencji prowadzą obrady,

- są delegatami,

- pełnią funkcję ochrony, page?ów,

- grupka uczniów zawsze wita delegatów na stacji;

- przyjmują gości z zagranicy u siebie w domu.

Dlaczego warto organizować Model ONZ?

? Gorzowskie Modele ONZ składają się zawsze z ok180-200 uczniów-delegatów z kraju i zagranicy, którzy odgrywając role prawdziwych dyplomatów zdobywają wiedzę o reprezentowanych przez siebie krajach, o strukturze ONZ i procedurach parlamentarnych, o procesie powstawania rezolucji i głosowania nad nimi oraz poprzedzającym głosowanie lobbingu, a także nabywają umiejętności patrzenia na sprawy świata ponad podziałami narodowymi, kulturowymi, religijnymi czy politycznymi.

? Oprócz efektów poznawczych, uczniowie-delegaci uczą się lepiej rozumieć świat, widzą z bliska jego różnorodność i uczą się doceniać jej wartością a także przeżywają trudności piętrzące się przed ludźmi próbującymi osiągnąć porozumienie i uświadamiają sobie, że z każdego problemu jest wiele wyjść.

? Rozwijamy kompetencje komunikacyjne w językach obcych (angielskim, niemieckim, włoskim i francuskim).

Model ONZ prowadzony jest po angielsku: trzy dni po angielsku to dla ucznia znaczny przyrost szeroko pojętych umiejętności komunikowania się w języku obcym, również inspiracja do podniesienia swojej kompetencji językowej po zakończeniu obrad Modelu ONZ.

Uczniowie nie tylko z naszej szkoły , ale również z innych szkół z Polski i zagranicy przechodzą cenną lekcję, którą chętnie kontynuują w latach następnyc.

MATEMATYKA ? KOŁO OLIMPIJSKIE,

UCZEŃ - ASYSTENT

Jest oczywistością, że zdobywanie podstawowej wiedzy przez ucznia odbywa się na zajęciach obowiązkowych, jednak pogłębianie i utrwalanie wiadomości, to praca pod kierunkiem nauczyciela i praca samodzielna ucznia, do której ? często ? musi być on wdrożony.

Metody nauczania muszą być podporządkowane celom kształcenia, ponieważ są zamierzonymi sposobami pracy nauczyciela, który rozumie swoje zadanie i ma motywację, by je realizować.

? Początek to obserwacja. Matematyk ? myśliwy, ale nie tylko;

? Preferowany jest również pokaz ? ponieważ w pracy z uczniem zdolnym pełni on aż dwie funkcje: eksponującą i inspirującą;

? Stosuje się także metodę algorytmiczną ? tutaj uczeń drogą samodzielnej analizy dochodzi do potwierdzenia pełnej skuteczności i jednoznaczności algorytmu.

? I wreszcie ? praca z lekturą matematyczną. Jak w przypadku każdego przedmiotu, praca z książką wyrabia w uczniu nawyk samodzielności, zgłębiania, poszukiwania.

W wyniku obserwacji człowiek jest zdolny stworzyć swoją wizję na przykład modelu czy procesu. Świetnie więc zastosować metodę analizy wyników obserwacji. By zdobyć umiejętność przewidywania wyglądu modelu ilustrującego zależność matematyczną; stosowane jest projektowanie. Nie do przecenienia ą również stosowane od dawien dawna, czy to metoda heurystyczna, czy na przykład nauczanie problemowe. Nie ma innej możliwości: praca z uczniem zdolnym wymusza niejako na nauczycielu stosowanie wielu zróżnicowanych form. Zwieńczeniem zgromadzonego doświadczenia było przedsięwzięcie (od 1997 roku): funkcja ucznia ? ASYSTENTA.

Tak więc z obserwacji zrodził się asystent.

Pora na koło matematyczne. Miejsce dla entuzjastów-uczniów. Może mniej ekstrawaganckich osobowości matematycznych, ale osób kochających to, co robią.

Wreszcie liga zadaniowa (dla licealistów). Bawimy się w 10 zadań co miesiąc. Budzimy się do ciągłego myślenia, obcujemy na co dzień z różnorodnymi zadaniami, studiujemy literaturę, kształtujemy samodzielność.

Wyłania się zadanie tygodnia.

Na korkowej tablicy, przy drzwiach gabinetu matematycznego, co poniedziałek pojawia się zadanie. Zadanie, które pasjonaci rozwiązują nie dla spektakularnej nagrody, a ? dziś to brzmi baśniowo ? dla satysfakcji intelektualnej.

Z tego zarażania matematyką wykluły się sparingi, czyli cosobotnie spotkania (zawsze jest to sobota, dzień wolny). Przez trzy kolejne godziny uczniowie (chętni) rozwiązują przygotowane zadania. Wyłoniony zostaje zwycięzca i na bieżąco omówione są różne warianty rozwiązań.

Gdy nauczyciel kocha to, co robi i ma do dyspozycji uczniowski potencjał intelektualny, motywowanie do udziału w różnorakich przedsięwzięciach matematycznych jak na przykład: udział w Kangurze, Kwadraturze Koła czy Internetowym Konkursie Matematycznym ? należy do czynności przyjemnych.

Współuczestniczenie w zbiorze laurów wspomnianych konkursów, laurów dla uczniów, prowadzonych przez nauczyciela, rekompensuje trud, zmęczenie i inne niedomogi systemowe polskiej oświaty.

Zainspirowana działaniami III LO ze Szczecina rozpoczęłam pracę z uzdolnionymi matematycznie gimnazjalistami z terenu gorzowskiego i województwa lubuskiego ? tak zrodziło się Koło dla gimnazjalistów i jego zbrojna w szare komórki ? Mała Liga Zadaniowa, młodsza siostra istniejącej już Ligi Zadaniowej (dla licealistów).

Tak oto pracuję z uczniem zdolnym w II Liceum Ogólnokształcącym im. Marii Skłodowskiej Curie.

HISTORIA ? PRACA METODĄ PROJEKTU (DEBATA)

Debata stanowi popularną formę pracy z uczniami uzdolnionymi. Jest atrakcyjna w swych założeniach dlatego młodzież chętnie przygotowuje się do dyskusji, gromadzi rzeczowe argumenty i spiera się zgodnie z regułami erystyki. Jako przykład można przywołać debatę ?Czy Polacy są patriotami?? przeprowadzoną z okazji ?Święta Niepodległości?.

Forma

1. Czas przeprowadzenia debaty jest efektem końcowym procesu niezwykle wartościowych przygotowań:

- bezpośredni udział w niej wzięło 11 uczniów: 2 zespoły (propozycji i opozycji) czteroosobowych, ich sekretarze zestawiający argumentację strony przeciwnej oraz marszałek;

- Faktyczny udział to około 150 uczniów (słuchacze oceniający bezpośrednio argumentację stron)

2. Debata składała się z trzech rund, poprzedzonych i zakończonych 4. i 3. minutowymi wystąpieniami liderów, wygłaszających mowy wstępne i końcowe.

- runda pierwsza to czas naprzemienny 3 minutowej prezentacji i argumentacji każdego z uczestników za lub przeciw tezie,

- drugą rundę wypełniły 2,5 minutowe naprzemienne polemiki z argumentacją zaprezentowaną w rundzie I przez oponentów,

- trzecia runda to argumentacja i polemika uzupełniająca z cząstkowymi wnioskami, zamknięta w czasie do 1 minuty przez wersję każdego z uczestników.

Zredagowanie mowy końcowej z wykorzystaniem notatek sekretarzy, przypadła liderom. Ich wystąpienie ma często ogromne znaczenie dla ostatecznego wyniku debaty.

Rezultat końcowy to 2 godzinne emocje bezpośrednich uczestników połączone z pogłębioną wiedzą i świadomością wagi jedności formy i treści swoich wypowiedzi. 150 osób, które w pośredni sposób przetwarzały teorię, refleksję i obraz zmagań swoich koleżanek i kolegów (uczestniczyli, śledząc swoich faworytów, reagując na skróty myślowe, szczególnie trafne riposty czy też czując atmosferę sali).

Cele

Efektywność debaty jako metody pracy z uczniem zdolnym możemy łatwo stwierdzić już na poziomie analizy celów. Zakres wartościowego oddziaływania debaty obejmuje w równym stopniu bezpośrednich polemistów, uczestników oraz słuchaczy (można w innym wariancie debaty dopuścić możliwość zabieranie przez nich głosu). Stosunkowo łatwo można zaktywizować także rodziców, zwłaszcza uczniów biorących bezpośredni udział w debacie.

Cele postawione przez animatorów debaty (nauczycieli wiedzy o społeczeństwie ?Czy Polacy są patriotami??)

W obszarze wychowania:

- w naturalny sposób skłonić do refleksji nad problemem: ja (uczeń) a: Polska, tradycja, wartości patriotyczne, naród, problemy narodu i państwa polskiego,

- utrwalić świadomości zakres podręcznikowego znaczenia pojęcia ?patriotyzm?,

- zainspirować do wypracowania własnej definicji patriotyzmu (wyprowadzenie w zagadnienie dokonania działacza opozycji z okresu PRL - Wiesława Pietruszaka).

W obszarze dydaktyki:

- wiedza i zrozumienie:

O poznanie współczesnych definicji patriotyzmu, występujących w literaturze polityczno ? socjologicznej oraz publicystyce (w Polsce i krajach naszego kręgu kulturowego),

O zestawienie najważniejszych postaw i zrozumienie ich uwarunkowań, występujących w społeczeństwie polskim, względem wartości patriotycznych,

O zapoznanie się z wynikami badań opinii publicznej (zwłaszcza OBOP-u), dotyczącej oceny procesów społeczno ? kulturowych w Polsce,

O zrozumienie mechanizmów rządzących ewolucją świadomości i tożsamości narodowej Polaków (problem tzw. zmiany społecznej)

- umiejętności:

O rozwój umiejętności w zakresie analizy, selekcji, hierarchizacji i rekonstrukcji informacji pod kątem przyjętych celów,

O rozwój umiejętności formułowania tezy, argumentacji i wnioskowania,

O rozwój umiejętności prezentacji swojego stanowiska i polemiki w celu jego obrony,

O rozwój umiejętności komunikacyjnych na forum publicznym i panowanie nad stresem, dbałość o powiązanie elementów werbalnych i niewerbalnych,

O rozwój umiejętności rozumowania z zachowaniem logiki oraz kultury języka wypowiedzi

Jak łatwo zauważyć debata jest metodą jednoznacznie aktywizującą. Odpowiada ona na naturalne potrzeby ucznia; podstawowe (kontaktu, uznania, przynależności do grupy) jak i wyższe potrzeby rozwoju, a zwłaszcza poczucia samorealizacji.

Debata zapewnia również możliwość zindywidualizowania procesu pracy z uczniem zdolnym i to z zachowaniem efektywnośc